Namens Hilversum Omgevingsvisie Participatie 2040 (bekend als HOP2040) legt Frans Kwantes, lid van de kerngroep van de vertegenwoordigers van 38 Hilversumse buurtverenigingen uit, dat zij de tijdsplanning al krap vonden en deze is alleen maar krapper geworden. Het onafhankelijke bureau IDBVV (In-de-buurt-van-verbinding) ging in mei aan de slag met de gemeente en begon pas begin juni met het ophalen van meningen, wensen en ideeën over het toekomstbeeld van Hilversum. Dat er sprake is van enig uitstel heeft volgens Kwantes ook te maken gehad met corona. Daardoor echter werd de tijd om ‘betekenisvol te participeren’, waar HOP2040 het altijd over heeft, veel te kort.

Daarnaast ging het proces niet goed, zo stelt de Hilversummer. Dat heeft niet alleen HOP2040 geconstateerd. De gemeente heeft zelf die conclusie getrokken, ook omdat er meerdere signalen uit de samenleving kwamen. Vrijdag heeft deze voor de gemeente belangrijke gesprekspartner in een onderhoud met waarnemend burgemeester Charlie Aptroot en wethouder Floris Voorink (Omgevingswet) aangegeven dat het proces niet goed en lekker verliep. Uiteindelijk is het vrijdag de gemeente als opdrachtgever geweest, die de knoop om te stoppen heeft doorgehakt en dat maandag wereldkundig maakte.

Meer tijdsdruk

Bij de verenigde buurtverenigingen hebben ze de voorbereiding gemist op het participatieproces. Vooraf is er in hun ogen te weinig ruchtbaarheid gegeven aan het te starten project. Er had veel meer tamtam en publiciteit moeten zijn, zodat het in Hilversum algemeen bekend was dat ‘het gesprek met de stad’, zoals de politiek het noemt, over hoe Hilversum er in 2040 uit moet komen te zien op het punt van beginnen stond. Vanwege het gebrek aan dit opwarmen, is er nog meer tijdsdruk ontstaan, is de redenatie. Veel Hilversummers wisten van niks en moesten keer op keer bijgepraat worden over wat er gaande was. “Ook zomertijd gecombineerd met coronamaatregelen, zoals geen fysieke wijkbijeenkomsten, maken de doelstelling van ‘maximaal bereik van de Hilversumse samenleving’ onmogelijk”, meldt HOP2040 op de website. 

En daar kwamen nog enkele praktische zaken bij die in de uitvoering niet lekker liepen, al waren dat volgens Kwantes overkomelijke zaken. Als voorbeeld noemt hij het matige drukwerk. De druppel die de emmer deed overlopen, was de digitale wijksessie van donderdag 17 juni voor Zuidwest. De techniek faalde, een verlate start, een onverstaanbare intro en een presentatie in ambtelijk jargon zorgden ervoor dat deze sessie vroegtijdig eindigde. “Wij willen niemand wat verwijten. Soms lopen dingen zo”, aldus Kwantes. 

Kwantes verwacht dat het nieuwe participatietraject wél tot na de gemeenteraadsverkiezingen loopt

Over hoe nu verder gaat de gemeente onder meer nog met HOP2040 in gesprek. Voor laatstgenoemde is en blijft van belang dat het participatieproces voldoende ademruimte krijgt. Ofwel: genoeg tijd. Nu deze opdracht is ingetrokken en het proces is beëindigd, verwacht Kwantes dat het nieuwe participatietraject wél tot na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2022 loopt. De gang naar de stembus was hiervoor zo’n beetje de beoogde deadline van de participatie. 

Reactie gemeente

Balen is het woord dat Voorink gebruikt. Voor alle deelnemers, benadrukt hij. De stekker al zo snel uit een proces, dat voor heel Hilversum belangrijk is, trekken is het laatste wat je wil doen. Maar het was noodzakelijk, zo geeft hij tegenover de Gooi en Eembode aan. Achter de schermen waren er al langer twijfels over met name de organisatiegraad van het externe bureau, meldt wethouder. Zou het wel lukken om deze grote opdracht voor elkaar te krijgen? Die vraag hing blijkbaar al langer op de lippen van HOP2040, bij de ambtenarij en ook het college. Dit is tijdens de voorbereiding op het participatieproces aan de oppervlakte gekomen. De start van het proces, wat Voorink een cruciale fase van het proces noemt, verliep niet goed. “Dat helpt dan niet.” Ook Voorink meldt dat de wijksessie van afgelopen donderdag de spreekwoordelijke druppel is geweest.

‘Het is vervelend te moeten concluderen dat je al bij de eerste horde struikelt’

Vrijdag is er overleg geweest met HOP2040 en vervolgens is die dag het besluit genomen om dit proces te beëindigen. Dat is geen makkelijk besluit geweest, maar er moest snel geschakeld worden. Deze week stonden er namelijk behoorlijk wat sessies op de agenda. Vijf minuten voor tijd melden dat deze zijn afgelast is allesbehalve wenselijk. Nog een aantal weken ‘aanmodderen’ wilden de partijen niet. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald, is het gezegde dat Voorink gebruikt. Uiteindelijk is het hoofddoel dat er er aan het einde van de rit een kwalitatief goed stuk ligt. Dat kan alleen als er ook kwalitatief goede participatie is geweest, luidt zijn stelling. 

“Het is een rotbesluit. Ik heb daar ook echt van wakker gelegen”, aldus de wethouder. “Primair reken ik mezelf dit aan. Ik ben verantwoordelijk voor dit proces. Ik heb daar ook tijd en geld voor gekregen van de gemeenteraad. Dan is het vervelend te moeten concluderen dat je bij de eerste horde al struikelt. We hebben allemaal een andere rol in dit proces en hadden er andere verwachtingen van hoe het proces zou gaan lopen. Dat is nu ook intern onderwerp van gesprek.”

Heel Nederland

Nadat de raad begin maart het licht op groen zette voor een uitgebreid participatieproces/lange weg naar het maken van een Omgevingsvisie, is de gemeente samen met HOP2040 op zoek gegaan naar een extern bureau, die dit proces op een goede, zorgvuldige en creatieve manier kon begeleiden. Vijf onafhankelijke bureaus zijn aangeschreven. Twee hebben gereageerd. De overige drie konden op korte termijn niet. “Heel Nederland is nu bezig met het maken van een Omgevingsvisie”, legt de liberaal uit. 

Volgens de wethouder had IDBVV een ‘waanzinnig interessant concept’ om het Hilversumse participatieproces aan te vliegen. Een van de dingen die aansprak was niet de wij-zij-benadering, maar juist het samen doen. De slogan, die op de gele posters en flyers te zien is, is dan ook ‘Hilversum 2040 - met elkaar de route bepalen’. Het concept was goed. Met sommige zaken gaat de gemeente ook zeker door, zoals het Atelier van de toekomst, maar de organisatiegraad was niet passend bij de omvang van het proces.

Het stopzetten heeft gevolgen voor de planning, het budget en de inzet van iedereen

Nu is het de zaak om netjes af te handelen met IDBVV. Voorink heeft zelf nog niet met bureau gesproken. Dat gebeurt op korte termijn. Daarnaast ligt nu de vraag voor: hoe nu verder? Zoals hierboven is aangegeven is het niet eventjes een ander bureau in de hand nemen en opnieuw gaan met die participatiebanaan. Voorink snapt dat het stopzetten gevolgen heeft voor de planning, het budget en de inzet van iedereen. In overleg met de raad, HOP2040 en andere stakeholders gaat hij kijken hoe het nieuwe proces en dito organisatievorm eruit moet komen te zien. Duidelijk is dat er nu ruimte is om beter en scherper te bepalen wanneer het participatieproces nu succesvol is. Die opdracht ligt zeker voor.

Bij dit alles komt de factor tijd om de hoek zetten. Voorink voelt de druk, want ‘mensen staan te popelen om te beginnen’, zoals hij het zelf verwoordt. Daarnaast moet Hilversum nogal wat scherpe keuzes maken, die niet zijn uit te stellen tot 2030. Juist omdat de Omgevingsvisie - of liever gezegd de discussie over Hilversum 2040 - alle beleidsterreinen aantikt, is het voeren van deze maatschappelijke discussie van groot belang. Daarbij hoort een uitgebreid en kwalitatief goed participatieproces, zodat Hilversum richting kan bepalen bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, mobiliteit en duurzaamheid. “Er ligt best wel wat op ons bordje de komende jaren. Dat moet een goed proces zijn”, besluit de VVD’er.

IDBVV

Veel behoefte om te reageren is er van de kant van IDBVV niet. Jasper Etten laat telefonisch kort weten dat het spijtig en jammer is wat er gebeurd is. Meer erover zeggen zou schade kunnen berokkenen aan het vervolgproces en dat is niet wat de Amsterdammer wil. Verder laat hij nog wel weten dat hij met wethouder Voorink gaat evalueren wat is voorgevallen en welke lessen daaruit te trekken zijn.